Теңіз балдырларының денсаулыққа пайдасын тигізетін 9 тәсілі

Теңіз балдыры дәстүрлі түрде бүкіл әлемдегі жағалаудағы популяциялармен жиналып, тұтынылады. Жапонияда теңіз балдырларының барлық елдерінің ең көп мөлшері бар, күнделікті жеке тұтыну күніне 5 грамнан асады. Теңіз балдырларының танымалдығы соңғы бірнеше жылда нарықтарда экспоненциалды түрде өсті, ал қытырлақ кептірілген теңіз балдырлары кеңінен жеуге болатын тағамға айналды. Бұл тіпті дене күтімі өнімдерінің танымал ингредиентіне айналды.

Теңіз балдыры өз энергиясын фотосинтез процесі арқылы шығарады, осылайша күн сәулесі глюкоза алу үшін қолданылады. Теңіз балдырлары мен фитопланктонның атмосфераға қосқан үлесін төмендетуге болмайды. Атмосферадағы барлық оттегінің 90 пайызы теңізден келеді деп есептеледі.¹ Бұл адам ағзасына да пайдасы болуы мүмкін.

‌‌‌3 Теңіз балдырларының түрлері

Жалпы алғанда теңіз балдырларын, немесе макробалдырлардыүш топтың біріне жіктеуге болады:

1. Қызыл балдырлар (Rhodophyta) — Әдетте 30 метр тереңдікте өседі. Егер су таза болса, ол тереңірек өсуі мүмкін. Мысалдарға нори мен дульсе жатады.
2. Жасыл балдырлар (Chlorophyta) - Әдетте таяз суларда өседі. Мысалдарға хлорелла және спирулина, “көк-жасыл балдыр” жатады
3. Қоңыр балдырлар (Phaeophyceae) - бес-30 метрге дейін өседі. Мысалдарға балдыркөк, вакаме және комбу жатады.

‌‌‌Ол дәрумендер мен минералдардың жақсы көзі болып табылады 

Теңіз балдыры В1, В2, В12және Свитаминдерінің жақсы көзі болып табылады. Көпшілігі сонымен қатар β-каротиннің, А витаминініңжәне Е витаминінің керемет көзі болып табылады, ал құрамында бірдей мөлшердегі жер үсті өсімдіктерімен салыстырғанда 10 есе көп минералдар бар. Теңіз балдырларында кездесетін негізгі минералдарға йод, кальций, магний, темір, калийжәне натрий жатады. 

 Қоректік заттардың тығыздығы бар төмен калориялы тағам, теңіз балдырларында лектиндер, пептидтер, амин қышқылдары, полифенолдар (антиоксиданттар) және полисахаридтер бар. Қант спиртінің сорбитолы қызыл балдырларда, ал маннитол қоңыр балдырларда кездеседі. 

Зерттеулер теңіз балдырларындағы ақуыздар антиоксиданттарға және қан қысымын төмендетуге, қант диабетінің алдын алуға және ішек денсаулығына байланысты қасиеттерге ие екенін хабарлады.² Төменде келтірілген кейбір дәлелдерді талқылаймыз. 

‌‌‌Ол қан қысымына әсер ететіні көрсетілді 

Жоғары қан қысымы, гипертония деп те аталады, бұл артериялардағы қысым мен қаттылықтың жоғарылауына байланысты жүректің қатты сорылуын талап ететін жалпы жағдай. Дүние жүзіндегі жүздеген миллиондаған адамдарға - әрбір төрт ересек адамнан біреуіне әсер етеді - бұл жағдай көбінесе симптомдар тудырмайды, сондықтан көптеген адамдар жоғары қан қысымы диагноз қойылмайды. Осы себепті гипертензия “үнсіз өлтіруші” деп аталды. Бұл жағдай инфаркт, инсульт, жүрек жеткіліксіздігі және бүйрек ауруларының қаупін арттыратыны белгілі, әсіресе емделмеген жағдайда. 

Дәрі-дәрмектер қан қысымын емдеуде маңызды рөл атқарады. Дегенмен, кейбіреулер басқа нұсқалар мен баламалы тәсілдерді қарастырғанды жөн көреді. 

2002 жылғы зерттеу³  хлорелланың (жасыл балдырлар) қан қысымына әсерін бағалады. Зерттеушілер жеңіл және орташа гипертензиясы бар кейбір субъектілер үшін хлорелла плацебомен салыстырғанда қан қысымын төмендеткенін немесе кем дегенде тұрақты ұстағанын атап өтті.

2009 жылғы зерттеу⁴ сонымен қатар теңіз балдырларыныңметаболикалық синдромға, атап айтқанда қан қысымына жалпы әсерін бағалады. Зерттеушілер: “Жапониядағы адамдардың көпшілігіне тән теңіз балдырларын күніне 4-6 граммға дейін тұтыну метаболикалық синдромның төменгі таралуымен байланысты болуы мүмкін” деген қорытындыға келді.

Соңында, 2011 жылғы⁵ зерттеу Жапониядағы теңіз балдырларын ең көп тұтынған балалардың диастолалық қан қысымы төмен екенін көрсетті. Сонымен қатар, Жапониядағы нори теңіз балдырларының 2020 жылғы⁶ зерттеуі былай деп қорытындылады: “Нори қабылдау ер балалардағы диастолалық қан қысымының деңгейін төмендетті. Теңіз балдырларын қабылдау бала кезіндегі қан қысымының жоғарылауына профилактикалық әсер етуі мүмкін”.

‌‌‌Ол қандағы қантты бақылауға көмектесе алады

Дүние жүзінде 422 миллионнан астам адам қант диабетімен ауырады. Басым көпшілігі - 90-95 пайызы - 2 типті қант диабетімен ауырады, бұл жағдай негізінен өмір салты факторларынан, соның ішінде артық қантты тұтынудан және шектеулі физикалық белсенділіктен туындайды. 1 типті қант диабетінің алдын алуға болмайды және иммундық жүйе ұйқы безіне шабуыл жасап, оның инсулин шығару қабілетіне жол бермегенде пайда болады. Диета мен өмір салты адамның 2 типті қант диабетін дамытатынын анықтауда үлкен рөл атқарады. Зерттеулерге сәйкес теңіз балдырлары пайдалы болуы мүмкін. 

Вакаме (қоңыр балдырлар) туралы 2014 жылғы⁷ зерттеу оның құрамында ақ күріш бар тағамды тұтынған адамның қандағы қант деңгейін төмендетуі мүмкін екенін көрсетті. 

2015 жылғы зерттеу көрсеткендей, хлорелла қант диабетімен ауыратын адамдарда да пайдасы бар. Зерттеушілер жасыл балдырларды тұтыну қант диабетінің дамуын болдырмауда пайдалы болуы мүмкін екенін анықтады. 

Қант диабетімен ауыратын тышқандарды сынаған 2019 жылғы жануарларға жүргізілген зерттеу⁸ да пайдасын көрсетті. Зерттеушілер теңіз балдырларының барлық топтары сынақ субъектілеріндегі бақылаумен салыстырғанда қант диабеті мен холестеринді жақсартқанын анықтады.

2019 жылғы зерттеу⁹ вакаме қандағы глюкоза деңгейін төмендетуі мүмкін екенін көрсетті, ал сол жылғы басқа зерттеу¹⁰ қант диабетімен ауыратын егеуқұйрықтардағы хлорелла бағалап, хлорелла мен жаттығудың қандағы қант деңгейін жақсартуда синергетикалық әсер ететінін көрсетті.

‌‌Артриттің белгілерін жеңілдетуі мүмкін

Артрит - бұл адамдарға уақыт басынан бері әсер еткен жағдай. Заманауи фармацевтика пайда болғанға дейін зардап шеккендер шексіз зардап шеккен жоқ, сонымен қатар ауырсынуды азайту үшін табиғаттың шөптері мен органикалық тағамдарын қолданды.

“Артрит” гректің артрон сөзінен шыққан, ол біріккен деген мағынаны білдіреді және латынның itis сөзі, қабыну дегенді білдіреді. Жалпы алғанда, артриттің екі негізгі түрі бар. Біріншісі - буындардың, әдетте тізе мен жамбастың жасқа байланысты нашарлауынан пайда болатын остеоартрит (~ 95%). Екіншісі - ревматоидты артрит (~ 5%), ол автоиммундық жағдайдан туындайды және кез келген жаста пайда болуы мүмкін. 

2008 жылғы зерттеу¹¹ қызыл минералды балдырлардың (Aquamin) тізе артриті бар науқастарға әсерін бағалады. Нәтижелер 12 апталық кезеңде ауырсыну мен қаттылықтың төмендеуін көрсетті. 2009 жылғы зерттеу¹² ұқсас нәтижелерді көрсетті. Зерттеушілер теңіз балдырларынан алынған затты және оның тізе артритіне әсерін бағалап, Аквамин тізе остеоартриті бар адамдардың қозғалыс диапазонына және жаяу жүру қашықтығына оң әсер етті деген қорытындыға келді. Олар 12 ай бойы емдеу кезінде қабынуға қарсы препараттар класы болып табылатын NSAID-ді ішінара алып тастауға мүмкіндік беретінін айтты. 

‌‌‌‌Ол ішек денсаулығына пайдасын тигізетін қоректік заттарға бай

Пробиотиктер және пребиотиктер ішектің денсаулығын оңтайландыруға пайдалы. Теңіз балдырлары сау ішек микробиомасын сақтауға көмектесетін талшықтың тамаша көзі болып табылады. 2019 жылғы¹³ зерттеу теңіз балдырларының пребиотикалық қасиеттері бар екенін көрсетті. Бұл, ең алдымен, балдырлардан алынған полисахаридтерге байланысты, 2016 жылғы¹⁴зерттеуіне сәйкес. 

‌‌‌Ол катарактаның алдын алуға көмектесуі мүмкін

Көздің линзасы бұлтты болуына байланысты уақыт өте келе катаракта пайда болады. Емделмеген жағдайда ол соқырлыққа әкелуі мүмкін. Ғалымдар линзаның тотығуы мұның негізгі себебі деп санайды. Ультракүлгін сәуленің шамадан тыс әсері, темекіні қолдану, қант диабеті, жоғары қан қысымы және пероральді кортикостероидтар сияқты кейбір дәрі-дәрмектер катарактаның дамуының қауіп факторлары болып табылады.  

2003 жылғы¹⁵  хлорелланың зерттеуі: “... Хлорелла антиоксиданттық белсенділікке ие және катаракта сияқты диабеттік асқынулардың алдын алу үшін пайдалы болуы мүмкін” деген қорытындыға келді. 2013¹⁶ және 2014 жылдардағы зерттеулер спирулинақұрамындағы белсенді ингредиент фикоцианин катарактаның пайда болуының алдын алуға көмектесетінін көрсетеді.

‌‌‌Ол иммундық функцияны нығайтуға көмектесе алады

Дұрыс жұмыс істейтін иммундық жүйе жұқпалы аурулардың алдын алуда маңызды. Теңіз балдыры рөл атқаруы мүмкін. IgA - ауыз бен ас қорыту жолдары сияқты шырышты қабықтарды инфекциялардан қорғауға көмектесетін антидене. 

2011 жылғы зерттеу¹⁷  хлореллақоспасын 4 апта ішу адамдардағы иммундық функцияны жақсартады деген қорытындыға келді”. 2018 жылғы¹⁸ зерттеу сонымен қатар ас қорыту жолының микробтармен күресуге жақсы дайындалуына көмектесетін хлорелланың иммундық ықпал ететін әсерін көрсетті. 

‌‌‌Ол  Фибромиалгия симптомдарын азайтуға көмектесуі мүмкін 

Фибромиалгия, кейде фибромиалгия синдромы немесе FMS деп аталады, бұлшықет ауырсынуымен, жалпы ауырсынумен және шаршаумен сипатталатын созылмалы ауырсыну синдромы. Миальгиялар деп аталатын бұлшықет ауруы әдетте диффузиялық және бүкіл денеде сезіледі. Бұл жағдай Америка Құрама Штаттарында шамамен 10 миллион адамға және бүкіл әлемде 100 миллионнан астам адамға әсер етеді. Зардап шеккендердің 90 пайызы әйелдер. Зерттеулер көрсеткендей, фибромиалгиямен ауыратын адамдардың 68 пайызы олардың белгілеріне көмектесу үшін тағамдық қоспаларды қолданып көрді. ¹⁹

2000 жылғы зерттеу²⁰  хлорелла фибромиалгия белгілері бар адамдар үшін пайдалы болуы мүмкін екенін көрсетті. Ғалым, алайда, қосымша зерттеулер қажет екенін айтты. 2001 жылғы зерттеу хлореллаға қатысты ұқсас нәтижелер ұсынды. 

Әдебиеттер:

1. https://www.americanscientist.org/article/the-science-of-seaweed
2. Admassu H, Gasmalla MAA, Yang R, Zhao W. Теңіз балдыры ақуызынан алынған биоактивті пептидтер және олардың денсаулыққа пайдасы: антигипертензивті, антиоксидантты және антидиабеттік қасиеттер. Дж Азық-түлік ғылымдары. 2018; 83 (1): 6-16. doi: 10.1111/1750-3841.14011
3. Саудагер RE, Андре Калифорния, Сика Д.А. Жеңіл және орташа гипертензия үшін Хлорелла пиреноидозамен тағамдық қоспа. Дж Мед. азық-түлік. 2002; 5 (3): 141-152. doi: 10.1089/10966200260398170
4. Теас Дж, Балдеон М.Е., Чирибога ДЕ, Дэвис Дж.Р., Сарриес А.Ж., Браверман Л.Е. Диеталық теңіз балдырлары метаболикалық синдромды кері қайтара ала ма? Азия Пак Дж Клин Нутр. 2009; 18 (2): 145-154.
5. Вада К, Накамура К, Тамай Ю және т.б. Мектепке дейінгі сау жапон балаларында теңіз балдырларын қабылдау және қан қысымының деңгейі. Нутр Дж. 2011; 10:83. 2011 жылы 10 тамызда жарияланды. doi:10.1186/1475-2891-10-83
6. Вада К, Цуджи М, Накамура К және т.б. Диеталық норидің (кептірілген лавер) жас жапон балаларындағы қан қысымына әсері: интервенциялық зерттеу [басып шығарудан бұрын желіде жарияланған, 2020 жылдың 21 наурызында]. Дж Эпидемиол. 2020; 10.2188/JEA.JE20190176. doi:10.2188/JEA.JE20190176
7.  Tanemura Y, Yamanaka-Okumura H, Sakuma M, Nii Y, Taketani Y, Takeda E. Undaria pinnatifida (Wakame) және оның спорофилдерін (Мекабу) қабылдаудың постпрандиальды глюкоза мен инсулин метаболизміне әсері. Дж Мед Инвест. 2014; 61 (3-4): 291-297. doi: 10.2152/jmi.61.291
8.  Sørensen LE, Jeppesen PB, Christiansen CB, Германсен К, Грегерсен С.Скандинавия теңіз балдыры және қант диабетінің алдын алу: КК-ай тышқандарындағы барлау зерттеулері. Қоректік заттар. 2019; 11 (6): 1435. 2019 жылы 25 маусымда жарияланды. doi:10.3390/nu11061435
9.  Йошинага К, Митамура Р. Undaria pinnatifida (Wakame) постпрандиальды гликемияға және адамдардағы инсулин деңгейіне әсері: рандомизацияланған кроссовер сынағы. Өсімдік тағамдары Хум Нутр. 2019; 74 (4): 461-467. doi: 10.1007/s11130-019-00763-5
10.  Хории Н, Хасегава Н, Фуджи С және т.б. Хлорелла қабылдау мен аэробты жаттығулар үйлестірімінің 2 типті диабеттік егеуқұйрықтардағы гликемиялық бақылауға әсері. Тамақтану. 2019; 63-64:45-50. doi:10.1016/j.nut.2019.01.008
11. Дж.Л., Уолш М, Кусковский М.А., Зенк Дж.Л. Табиғи минералды қосымша тізе остеоартритінің белгілерінен жеңілдік береді: рандомизацияланған бақыланатын пилоттық сынақ. Нутр Дж. 2008; 7:9. 2008 жылы 17 ақпанда жарияланды. doi: 10.1186/1475-2891-7-9
12. Фрестедт Дж.Л., Кусковский М.А., Зенк Дж.Л. Тізе остеоартритіне арналған теңіз балдырларынан алынған табиғи минералды қоспа (Aquamin F): рандомизацияланған, плацебо бақыланатын пилоттық зерттеу. Нутр Дж. 2009; 8:7. 2009 жылы 2 ақпанда жарияланды. doi:10.1186/1475-2891-8-7
13. Чен Х.И., Хуанг Т.С., Лин Л.К., т.б. Фукоидан лейомиома жасушаларының пролиферациясын тежейді және жасушадан тыс матрицамен байланысты ақуыз экспрессиясын төмендетеді. Жасуша физиол биохемасы. 2018; 49 (5): 1970‐1986. doi: 10.1159/000493660
14.  Шие П, Ядав С, штамм CR және т.б. Теңіз балдырларынан алынған пребиотиктер: мүмкіндіктер мұхиты?. Наурыз есірткі. 2019 жыл; 17 (6): 327. 2019 жылы 1 маусымда жарияланды. doi:10.3390/md17060327
15. де Исус Рапосо М.Ф., де Морайс А.М., де Морайс Р.М. Пребиотиктердің пайда болған көздері: теңіз балдырлары мен микробалдырлар. Наурыз есірткі. 2016; 14 (2): 27. 2016 жылы 28 қаңтарда жарияланды. doi:10.3390/md14020027
16.  Шибата С, Натори Ю, Нишихара Т және т.б. Хлорелланың антиоксиданттық және катарактаға қарсы әсері стрептозотцинмен индукцияланған қант диабеті бар егеуқұйрықтарға. J Nutr Sci витаминолі (Токио). 2003; 49 (5): 334‐339. doi: 10.3177/jnsv.49.334
17.  Биол Трейс Элем Ресс. 2013 қаңтар; 151 (1): 59-67. doi: 10.1007/s12011-012-9526-2. Epub 2012 ж. 20 қазан.
18.  Otsuki T, Shimizu K, Iemitsu M, Kono I. сілекей секреторлы иммуноглобулин А секрециясы адамдарда хлорелла алынған көп компонентті қоспаны 4 апта ішке қабылдағаннан кейін артады: зерттеу бойынша рандомизацияланған кросс. Нутр Дж. 2011; 10:91. 2011 жылы 9 қыркүйекте жарияланды. doi:10.1186/1475-2891-10-91
19.  Чидли С, Дэвисон Г. 2 күндік күшейтілген жаттығуларға Chlorella pyrenoidosa қоспасының иммундық жауаптарға әсері. Еуро Дж Нутр. 2018; 57 (7): 2529‐2536. doi: 10.1007/s00394-017-1525-9
20.  Фибромиалгиямен ауыратын 2,596 адамға интернет-сауалнама. Беннетт Р.М., Джонс Дж, Турк Д.С., Рассел И.Ж., Маталлана Л. БМК бұлшықеттік дискорд. 2007 наурыз 9; 8 (): 27.
21.  Осы пилоттық зерттеудің нәтижелері диеталық Хлорелла қоспасы кейбір пациенттерде фибромиалгия белгілерін жеңілдетуге көмектесетінін және осы пациенттерде үлкен, жан-жақты қос соқыр, плацебо бақыланатын клиникалық сынақ қажет екенін көрсетеді.
22.  Саудагер RE, Андре Калифорния. Фибромиалгияны, гипертонияны және ойық жаралы колитті емдеудегі Chlorella pyrenoidosa тағамдық қоспасының соңғы клиникалық зерттеулеріне шолу. Алтерн Тер Денсаулық Мед.2001; 7 (3): 79‐91.